Dammaw Sanggam...!!!
Written by Pu Tual Khaw Mang    Wednesday, 10 June 2009 16:57    PDF Print E-mail
Zogam Leh Zomite Khantoh Nading
By Pu Tual Khaw Mang ~

Zomite i khuamuh kipatna pen Mangkangte ong uk a kipan tuciang kum 100 val deuh pha pan hi. First World War hong piankhit 1917-18 a eimi Piantit paite’n Gunkhawm khangsiah bang ah khua na om lailai zen veh aw ci uh hi. Nidang lai-in Meitei gun len Chindwin gun kituahna pen guntawbing a kici hi . Tua hun lai aa eimite 1000 bang Piantit ( France ) kipai-in a pualam khua muhna hong kipanpan hi.Tua zawh tulai tak i minthan sak mahmah ahi Malaysia gam khawng ah kitungin damdam in khua muhna khang hi. Zapan gal sung leuleu ciangin Mangkang, Kala, Gawlkha galkapte tampitak i gam ah hong om uh a hih manin i muh ngei loh mizia tampi i mukhia hi.

Tua bek hi lo motor lampite zong hong kito-in mortor car zong hong tungin kimu nuam mahmah lai hi.

I teenna innte zong bi leh suang tawh kilamin , tun hi leh inn kim siikkang tawh kilam ta hi. Khualzinna ah zong khe tawh kipai ngiatngiat nawn lo-in motor tawh kipai-in motor-cycle bang kilimzat mahmah ta hi.. Ih nuntakzia , an neek tui dawn zia , khualzinna , kihona ( telephone ), gamdang ,mundangte tawh thu kizakna ( TV , Email )te kikhangto in leitungthu zong a ni , a ni in kithei kim hi. San pilna lam ah zong a khangto sa gamte ih phaak zawh loh hang , tuhun khantohna lam ah kua mah kinutsiat bit thei lo a hih mah bangin a hanciam Zomite tampi mah in midangte pilna theihnate kipha zo veve hi.

Tua a hih manin ei Zomite pen i kiim i pam mitmuh (a kimu thei ) khantohna ah , a hun tawh kizui-in thumaan thutak, thuhoih thupha tawh i khantoh nading kisam hi. Leitung gam tuamtuam, minam tuamtuamte sung ah ngeina leh thubulphuh (philosophy) hoih nei, thuman thutak tawh a khangtote gam mah gamnuam suakin, a mite zong mihoih , mipha minamte suak uh hi. Ei Zomite

zong pu le pate pianpih i ngeina hoihte leh thubulphuh hoihte i neih mah bangin, taute tawh a hun tawh kizui aa i khantoh ciangin minamlian, et-tehuai minamte ci-in leitungbup ah hong kiciamteh ding hi.

(1) Beh leh phung :Sung leh pu, tu leh maak, sanggam, bangkua, thusa, tanu, tanu khaak, zawl, nuphal cih bangin sehsa-in kinei dimdiam aa, tuate-in ih sih, ih kah, ih dah ni, ih nopni-in a mau tavuan ciat kuamah sawl tawm kul lo, sum bei kul lo-in sem pah diamdiam ding uh hi.

(2) Ih minte nangawn ut peuh kiphengsap thei lo-in tap kinei aa, tua a tapte ii nuntaakna zui-in min kiphuak hi.

(3) Ih pu ,ih pate khan lai-in galhat, sakapna kidemin, tua zong amawkna hi lo-in,a sih uh ciang a khate amau sawltak ding, a samatte masuan ding, Sai bang a mat leh zong a Sai tung tuangin, sihkhuamual suak ding cih kidemna hi.

Hih thute kong genna ah, i ngeinate hoih a hih manin zui kik ni cihna hi lo-in, i thuzungpite (essence), i ngienate kepcin ding thupi hi cih nopna hi. Gentehna ah ,i pu i pate thuman thutak tawh na nungta uh hi. A nuntakna vuah zuauthu kihel lo, deihsakna kizang lo, ki-aangvan thei tuan lo uh hi.. Khuakhat leh khat kido kikap na pi,a a galte khatin a inntual tui a dawn khit naak leh thah na’ng thu om nawn lo hi. A that teitei leh tuaal that kiciin (old-blood murder) a gam phu zo nawn lo hi. A khangto gamte Upadi tawh kibangphial hi. Lolam ah inn sing suih sa khat peuh in a koih leh, a tuak khatin a inn dong puak sak hi. Tuhung ciang belh a guuk kei leh ken ah kitholhsuk sak hi. Numei ,Pasal kikholhna ah zong kiphengtat peuh mah lo-in nupa a suah khit ciang bekin om khawm uh hi. Nupa nangawn Salian beng ding leh gal a kuan ding zan pen a zite tawh kum khawm lo hi. Kikamsia ci zen uh hi.

Ei Zomite’n thubulphuh hoih , ngeina hoih , thuman thutak hoih te i neih mah bangin, i kiim i pam, leitung khantohna tuamtuamte tawh hun zui a i khantohna ah, pu leh pate ngaihsutna leh ngeina hoihte bulphuh siam leng a et-teh huai minam khat i suak ding hi. A hi zongin, i ngeina hoihte lak ah, beh leh phung i kineihnate-in khat leh khat ki-itna kihuai nading a hoih mahmah kipawlna hi na pi, minambup khantoh na’ng taktak ah tua beh leh phung in hong ciangtan, hong khaktan hi ci-in ka ngaihsun hi. Minam khantoh nading beh leh phung masa sak lo in i minambup mah lian sak zaw ni. Khat leh khat kihuai nading bekin beh leh phung zangin thulian tawh kisaina mun ah i minambup mah thupi sak le’ng kipawl theihna , kithutuakna om thei pan ding hi.

Mi pawlkhat in, ei beh leh phung sung mah zang peuh leng kua mah dang konlawh kul kei a kici ki-om khathei hi. U te naute aw, tuhung ciang kipawlna lo tawh khantohna om lo-in, kua mah in ma nawt zo tuan lo hi.Ei beh leh phung ciangciang cih gen loh, a mau gam khat ciatin leitungbup nangawn a makaingap, a makai ngei a hi Europe te bang kipawl khat in, sum zat nangawn (Euro) kibang sak uh hi. Kipumkhatna lo tawh ma kinawt zo lo,kikhangto zo lo ding hi. Sanggam Khalkhate , Falamte sang mihau , mipil ih tam hang,a mau hong lauh lo na pen ei Zomite kipawl thei lo , kipumkhat thei lo lua cih hongtheih man uh a hi hi. Kipumkhatin kithutuak, kipawl thei le’ng thahatna (power)lianpi hong piang ding a tua thahatna in i khangtoh nading hong makaih dingin mi nuai ah ki-om ngei lo ding hi. Zomibup kipawl theih nading mah bulphuhin hanciam ciat ni. - MOMNO lom XVII , Hawm 6

Share/Save/Bookmark
Comments (0)add comment

Write comment

security image
Write the displayed characters


busy
Last Updated ( Saturday, 20 June 2009 16:44 )
 

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.