Dammaw Sanggam...!!!
Written by Rev. Thang Van Lian    Saturday, 13 June 2009 17:44    PDF Print E-mail
"Shawshank Redemption” Film tungtawn aa Thalakna

By Rev. Thang Van Lian ~

“Fear can hold you prisoner. Hope can set you free.”    Launa in kol hong bulh ding aa, lametna in hong suakta sak ding hi. Yangon khuapi pan Pu Thangboi in ZNC kum 20 Cin thu leh mailam ding thu a veihuai zia hong pulak hi. 90-kum kiteelpi lai-in ka pa pen NUP makai ahih manin toi ngaihsut ding hi leng ZNC leh kei kisai khol lo hi.

Ahih hangin Zomi ka hihmanin mailam ding tawh kisai thu ah nopsakna ding ahi a, thuakna ding ahi zongin ka peng thei tuan kei hi.

"Zomi" cih kammal tawh kisai-in a beisa thute phawk kawm, tulaitak idinmun vei mahmah kawm leh mailam adingin lunghihmawhna lianpi tawh leitung bup Zomi kici khempeuh tungah tunai a ka drama film et ngei khat "Shawshank Redemption" kici tung tawnin tha pia-in kong hanthawn nuam hi. Hih Shawshank film pen google/yahoo search pan zong et theih dingin kikoih hi.

1994 kumin Tim Robbins (khui sungah 'Andy' kici) leh Morgan Freeman (khui sungah 'Red' kici) in khiatna anei khia mahmah film khat kizaih uh hi. Director pen Frank Darabont hi a, "Greatest of all time" kici zawzenin minthang mahmah hi. Hih thu pen atak bulphuh a kizaih kik ahi hi. Hih dan thupiang leitungah thu lamdang a cing pawlkhat om zelzel hi. A tangthu tawm:

1947 kumin Bank lam nasep asiam mahmah khangno lai papi Andy kici khat pen azi leh azi' lawm khat that hi, ci-in athah lohpi kingawhin Shawshank kici Shawshank State, Maine thong innpi ah kikhum hi.  Mi nih that ahih manin khantawn nih sung thong kia ding a thu kikhen ahi hi. Tualai munah a na tung masate in nak sim mawh mahmah uh hi.  Andy in Red kici lawm hoih thu ngaihsun thei mahmah khat mu hi. Red in Andy kiangah, "Thong inn pen amasa-in na hua a, tua ciang kingeinasehin nuam na sa hi. A tawpna ah thudang ngaihsun nawn loin tua tungah na kipum ngak hi," ci-in gen zel hi.

Tua thong inn ana tung masa, kum 42 bang aom khin a teek ta zaw zen khat Brooks kicipa bang thong inn ah kingeinasehin nuam sa lua ta a, a suahtak ding hun tungin kikhahkhia ta ding, cih thu a theih ciang apua lamah nuntak ngap peuhmah lo, kingeinaseh lo ahih manin gui-awk hiau hi.

Andy in ahih leh khantawn nih bang thong kia ding a a tung thu kivaihawm ahih zenzen hangin suah tak kik ding bekbek ngaihsunin gengen hi. Mawh nei lo, midik ka hih manin ka thutanna in hong suakta sak ding hi, ci-in lamenin tumteta hi.  Thong inn kulhpi pailetin suahtakna khuavak mukhol thei hi.

1965 kum ciangin thongkia a thak pawl khat hong tung leuleu a, tua lakah Tommy kici tangval khat hong kihel hi. Amah in Andy amawh loh zia khempeuh teltakin thei gige hi. Tua thu kithei hen la hi leh Andy suak ta ding banah thong inn mangpipa' neksim tak sim teng Andy in pholak ding ahih manin ci-in Tommy pen kikap lum hiau hi. Andy in thong inn mangpipa adingin sazian let sak ahih manin a thusimte athei ahi hi.

Khat vei Andy in alawmpa Red kiang panin sekluka khat ngah thei zenzen hi. Tua tawh amah a kikhumna cement kawmpi pen damdamin kal khia a, kuavang khat bawlin tua kuavang mai ah lim gol khat suangin sel hi. Aleinente pen a puan ang-ip sung khawng, apheituam tual mongtep khawng  tawh apua lamah tawmtawmin nawn khia zel hi. Kum 19 sung tua bangin ahih khit ciangin kaih (yard) 500 agamla kuavang bawl zo a, apai khiat theihna ding ciang zo ta hi. Tua kuavang khit ciangin awngbuk pana nin paihna pipe golpite omna leinuai khan om hi. Tua pipe gopite sung tawnin a khanglam pek gun khatah zun le ektui teng akibuakhia hi.

Andy in alawmte kiangah asawt lo a a suahtak ding thu khawng gengen hi. Alawmten ahih leh gui-awk ding hin cia, cih san uh hi. Zingsang khat Andy pen thong inn mangpipa' sum neksimna laidal pawlkhat plastic tawh hoih tak tunin akuavang zui-in hong pai ta hi. Awngbuk pipe-pi vang a satkhap leh zun le ektui teng hong phul khia zuai keei a, tui khang bang dek liang hi. Tua ek lawng zui-in awk leplep sapi mahin Andy in a suahtakna ding gun lam hong manawh hi. A tawpna ah gunsung hong tung a, hong suak ta hi.

Thong inn sung a om lai a thong inn mangpipa' neksimna laidal teng zong nei ahih manin thudik hong pulak
khia a, a ngah ding hamphatna teng a kipiak ciangin minuam sa khat suak kik ziau hi. Hih film pen nai nih dektak a ki-en hi a, et tak mahmah hi. Ka phawk teng a tom a kong gelh pak hi. Hih film tungtawnin Zomite in i lak theih ding thu tampi om ka sa hi. 

Mihingte in itenna ikim ipam idinmun pen acilin huat bawlin ilungkim loh hangin damdamin kingeinasehin ahi ding mah kisa a, atawpna ah nuam sa phial mawkin tua tungah kipum ngakin thudang ahoih zaw leh apha zaw peuhmah ngaihsun nawn loin a gen khat om leh zong apiang thei dingin kituat lo hi. A pian theih dan ding nangawn hong kigen hangin ngap lo hi hang. Tua pen mihing ngeina khat ahi hi. Ahi zongin ngaihsutna tak tawh anungta, tulaitak bangzahin haksa-in khuamial ta leh mai lam ding ngaihsun a, lamet anei mite' adingin apiang theilo om lo hi.

I pumpi thongkia-in kol akibulh hangin isunga om tupna leh lametna pen kol kibulh thei lo a, kuaman zong ong simmawh sak thei lo hi. I ut tantan ngim thei, lamen thei hi hang. Launa in thongkia hong suaksak a, lametna in hong suakta sak hi (Fear can make you prisoner. Hope can set you free).

Gam leh minam vai tawh kisai-in zong tulaitak idinmun pen khasiat luat pah ding hi lo hi. Dah ding zong hi lo hi. Lau ding zong hi lo hi. Zomite' lungtang sungah bang om… cih in imailam ding thu hong piangsak ding hi. Lai Siangtho in a gen upna leh lametna zong hi dan nam mah hi lo hiam? (Gtn. Pasian in Israel mite' tauna aw za…, Jesuh in lamet bei mite lametna hong guan a, a honkhia dingin hong pai hi… Pai 3:7; Lk 4:18-19 cihte).

Sermon ahih zenzen loh hangin Lai Siangtho tangthu tawm khat en leng. A pianpih a ute in dum sungah Joseph akhiat ciangin Joseph in akim apam a om leitangte bek en lo a, atung dawn lam khuavak enin lametna nei hi. Naupang David in Saul galkapte' kihtak Goliat a do ding ciangin alauhuaiziate ngaihsun man lo a, pai ning in that ning… ci-in zawhna ding thu bek ngaihsun hi. A ute leh Saul galkapte in Goliat lauhuai zia mu-in gengen uh hi. David in tuate mu napi a zawh ding zia tel muh zaw a, alauhuai zia zong gen dingin ngaihsun lo hi.

A hun, omna mun leh a thu ala akibang hinapi mi lawhcingte in asung uhah ngaihsutzia, muhzia khat nei hamtang uh hi. Zomite in thu dang sangin hih dan ngaihsut zia kisam masa pen ding hi hang. Gentehna in tulaitak I Tedim khuapi bang gamdang tawh tehkaak ding hi leng subway khawng, linebus kileh nainai khawng, building kitung temtam khawng, vanleng tual khawng, university thupi mahmah khawng, Tedim pan Tonzang, Cikha, Tuithang, Laitui, Kapteel lamah meileng/bus hoih nono tai khawng, Electric mei mit ngeilo khawng, tui deih ciang a mek ziau-tui tawi a tai daidai kul loh hun ding khawng pen piang thei kei leh kilawm hi. Ahih hangin lametna tawh anungtate adingin apian theih lohna ding ahang om het lo hi.

Khat veivei ciangin idinmun ding ahoih deihsia lua Zomi kici phadiakte pen asia lamin kigen kha thei hi. Kithutuak lo danin kigen thei hi. Himah hi. Ahi zongin Zo-Chin khempeuh lakah ngaihsun taktak leng Tedim lamte zah a minam leh gam itna la phuak a asa, sisan sungah anuntakpih kua teng om ding hiam? Zomi kicite pen Zo-Chin khempeuh amakaih thei dingin lungsim picing uh hi, ci-in ka ngaihsun hithiat lel hi.

Thanemna tampi a om hangin I mailam pen mial lo a, tang pempam mai hi, ci-in ngaihsun ing. Tulaitak angzahin haksa-in thongkia vive suakin anduh gilkialna in hong nawk hangin mailam adingin lametna, ngimna khat tawh nungta gige peuh leng tua pen kuamah in kol bulh zo lo ding a, thau tawh zong kikap lum thei lo ding hi. I sunga om sisan tawh inuntakpih thute hong taksuak na ding hi. Tua isisan sunga om thu pen kuaman lau sak zo lo ding hi.

Tulaitak a ithuak haksatna pen ahi ding mah sa-in lungkim kei ni. Tua tungtawnin pilna neih sawmin hanciam ni. Lungtang pha mahmah ni. Ki-itin kikhual pha san lai ni. Kipantah san lai ni. Kihuh diamdiam ni. Pilsinna lam hahkat ni. Mang pau nak sin mahmah lai ni. Khangsawnten Mang pau nak siam sawm mahmahin pilsinna lamah leitung tawh tai kidemin hamciam ni. Haksatnate thuak ngam ni. Kihtak bawl kei ni.

Thanemna tampi kawmkal ah banghangin Zomi kici phadiakte picing sa ka hiam cih ciangin: Haitat henhan lo hi hang. I sanggam Mizote bang khat in hi ci peuh leh 'hi…' ci henhan uh a, khat veivei hiamgam thei lai-in tualthahna nangawn piang zel hi. Kawlte zong tua bang mah hi. Zomi kicite pen a kihon nuam lo, akidon nuam lo hi loin thu a khin khai ngiat, thu tawh ateng minamte ihi hi.

Tua manin khat veivei ngalkhaat tawh kibangin itangtat kalin min hongsu geihgeih a, isupna zong tampi om khin hi. Hih thu ah ikingaihsut phat kul kha ding hi. Tua ciangin minam leh Pawlpi zong kikhen thei tak lo veve ahih manin Zomi kici diak Pawlpi makaite' thu ngaihsut ding hun hong tung ta hi.

I Mailam adingin adeih huai thu panin:
  1. Gamdang tungsa Zomite in kei piang thei tang e, ci mawk loin khuadak san lai ding. Na ciah pelmawh hun hong tung ding hi.
  2. Inn lam a omlai khangno peuhmah in gamdang mah sawmin hanciam ciat ding. Gentheihna ah kingeinaseh kha kei ni.
  3. Tu hun pen kigin kholhna dingin ahoih pen hun ahih lam phawk gige lelin lungkia ngeilo ding.
  4. Chin leh Zo vai tawh kinial sawm lo ding in 'Zo' cih min hangin 'Chin' kicite  lang bawl lo ding. Pil vai leh na vak vai takin gamtangin na sem zaw ding.
  5. Zo-Chin khempeuh adingin upi leh innpi lungsim nei ding. Min sangin tulaitak bang ikipumkhatna leh voice ineihtheih ding pen thupi zaw lel hi.
  6. Beh, khua, Pawlpi leh Zomi hong neusek thei ipau iham tawmtawm kilamdangte paksak lo ding. (Saizang, sihzang, Teizang, Zo etc.)
  7. Kipawlna tuamtuam, min hoih nono phuat beh ding lam sangin voice ineih theih nading dan ngaihsunin maban zop ding lam thupi sak ding.
  8. Pasian leh pilna mah nambat khat ah koih den ding.


Sekluka khat tawh thongkia khat in pi 1500 bang kuavang bawlin suakta thei ahih leh Zomite' mailam ding zong bang hangin piang lo tuan ding hiam? Piang lua ding hi. Hih lai mun a "thong inn" pen eima mimal ahi zongin iminam vai tawh kisai-ah zongsatna/kingeinas ehna khat hi thei hi. Nang adingin na thong inn bang hi a, Zomite' adingin bang hi ding hiam? Launa in kol hong bulh ding a, lametna in hong suakta sak takpi ding hi.

"Zomite' sung a om tupna leh sunmangte taksuak takpi ding hi…"

Rev. Thang Van Lian pen, tulaitak in, Korea gam Presbyterian College and Theological Seminary ah, MA (Modern Christian Education) a sinlaitak hi a, Tedim Tedim Synod - Presbyterian Church of Myanmar ah Pastor semngei khat hi.

Share/Save/Bookmark
Comments (0)add comment

Write comment

security image
Write the displayed characters


busy
Last Updated ( Tuesday, 23 June 2009 19:30 )
 

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.