Dammaw Sanggam...!!!
Written by Pu Pau Za Mung    Monday, 01 February 2010 05:04    PDF Print E-mail
Zomi leh thu kizakna
Taibaan : Nidang lai-in,  Zomite khuakhat leh khuakhat, munkhat leh munkhat, thukin’ thupha mawh  aki zaksak  nop uh ciangin, ami teekteekin va pai-ngiat in, va ko uh hi. Tua a thu kikoh un, thukin’ thumanlang ding ahih manin, a paite tai kawmkawm in apai hi. Tuabang aa a paidingte, khuamite sung panin ki baanseh ahih manin, tuabangaa aki pai sakna, “ Taibaan,” kici hi.

Meikhu: Tuazawh,  pilna leh theihna aki khantoh zawkdeuh ciangin, mualah meikhuutna tawh thu ki zaleu leu uh hi. Meikhuut pen, aki zaaksaknop uh, athupi athuneu,  meikhuu akhauh leh akhauhlo tawhin kilak uh hi.

Sawl kipaih : Lawmta nih lokuan uh, a lokuanna uh in akuam aki bat hangin, amun ki banglo in, munkhat, lamka panin aki khen uh hi.  Alawmta un,  nitaak vaiciah ciangin, kua ciah masa zaw cih, aki theihsak nop uh ciangin, sawl ki paih uh hi. Tuazong, a sawl a hinh kilkel lai leh, a ciahzawh sawt nailo, asawl a vulzawh leh a ciahzawh sawtta, cihbang dan tawh ki theithei hi.

Khutkawi tum’ tawh: Galkhat leh galkhat ami ih ki muhtheih nate ah, khat leh khat khutkawi tumin, kiho pihthei hi.

Huiihut(muuktum) : Nih aki omkhawm, a hihkei leh aki muhtheihna uh ah a omtuakte, huiihut(muktum) tawh zong kiho thei hi.

Singsiit(Haacip kawm): Hatung leh hanuai cipkhawmin, asunglam panin lei tawh khalaa tumna ahi hi. Tua zong tawh huiihut bangdan in ki hothei hi.

Kiibikh( Kiilong): Taanglai aate, khat leh khat aki galzaak theihna ding ciangaa a ki gamla, a lo tuak pan un, Kiibikh tawh ki hothei uh hi. Adiak diakin, tuuk, lohon laitak bangin lawmta te, thu ki zaksakna, thu ki kohna bangin a zangthei uh hi. Kiibikh in tumhging(music) bangdan ahih hangin, azia aki theisate, adiak diakin lawm ki ngaite bangin, kuama theihpihloh, amau ki theihkholh nasa khat tawh zawlthu bang, aki galkup thei uh hi.

Dingdongh : Hih zong Kiibikh mahbangin, kiho na in ki neithei hi.

Mangkangte hong tunzawh.Siikkhau tawh. : Mangkangte hong khan ciangin, amau zum omna munkhat leh munkhat siikkhau ki khungin ki zom uhaa, tua siikkhau tawh aki gennop tenguh, lim’(note)  tawh ki lakin  kisat uh hi. Tuabang aa siikkhau ki sakna zum, aphual pen, Siikkhauto kici hi. Siik khau ki khunna khuamin Siikkhau khuam kici pahin,  Siikkhau khuam in, utbang aa aki phut hilo in,  agamla, anai teh simna in zong ki mangpah hi.

khutpi    12= pii khat; pii  3= yard khat; yard  22= siikkhau(chain) khat; siikkhau 10= phaalung( furlong) khat; phalung   8= tai khat

Siikkhau khuam khat leh khat kikal in, Siikkhau 1= 22 yards=66-ft ki gamla hi. Thu a kizaak uh ciang in, Siikkhau saat kici hi.

Limlanghlek. : Limlangh nizang’ ahih kei leh, meitaang  kapsak in tua tawh limlangh sung pain, a taangzang’(ray) deihbang aa heekkawikawi na dan tawh ki hotheihna ahi hi. Hihin galsung khawng mahmah zongah ki tamzat hi.

Zapan gal’ hong tunzawh. : Zomite in, Zapangal hong tunna hangin, ki thahna  aa kipan, haksaatna genhtheihna athuak tampi tak ih om hi. Haksatna aki gen ciangin, Zapangal laimah, cihtawh ki genteh thei bel hi.

Ahi zongin, Zomite khantohna a bulpi ih ngaihsut sut ciangin,  Zapan gal panaa hong kipan ahih lamtak kithei thei hi. Eg.Pilna. Gal’ hangin, galsung aa ahong kizang khantohnate ihmuh ih thei nate hangin, ih mit hong kihong, ih bil hong vaakin, tua  tungtawn in pilna manphatna kithei hi. Tua aa ki panin, mite in, amau alap lai uh leh amau, alap nawnkei uh leh a sanggam, a tate,  a tuute uh  pilna zong dingin, sangkah sakin hanciam theihna kinei hi.

Mawtaw : Zogamaa ih neih masak mawtaw lamte in, Zapan gal  hong tung keileh, ih neizo nai tam, cihnop huai hi. Banghang hiam cihleh, tuin Zapan gal zawh kum 60- bang apha zo ki hita aa, tualai aa  a kito ih mawtaw lam, tuciang dong,  ih behlap(khantoh) zawh luatna  tam hetlo hi.  Galvai tawh aa ahong tung hikei leh, tuciang dong bang, maw tawlam ahong tungzo naitaam, cihnop huailiang hi.

Wireless : Zapan gal ciangin, siikhau ki khunglo tawh kiho kizopna, Zomite’n wireless  aki cibang, aza leh amu pan ih hi hi.

Telephone : Telephone zong, phone khau tawh kizom aa ki hona zong Zapan galzawh ciangin, ih Zogamah ki zangpan hi. Tua telephone in, nidang lai in,  khuapite bek ah om ahih hangin,  tuciangin Setellite tungtawn in, ki ngahthei ahihmanin,  Zogam khuata dongh in, Telephone tawh kiho, kizop na ki neithei ta hi.

Internet : Hih internet in, Satellite tung tawnaa, phone/ computer  tawh kiho, ki zopna ahi hi. Leitungaa a khangto lo pen cih ding,  Zogam khuata khat nangawn zong pan,  Leitung akawi akawi mun aa omte tawh, khat leh khat kiho, ki zopna bek hilo, ki tawtna na ngawn  in ki neithei ta hi.

Leitungah, pilna in khang mahmah hi. Technology lamsang bangdeuh deuh tawh kisai in, a lamdang zawkaan lai hi. Ih muhtheih pak dingin ah,  Galma zong cih tiai-tuai kul beek kei,

“ 1993- lai in, ka Bosspa’ handphone in, khutdawh  ciabang pha in,  tawi biau-buau kawikawi hi.  Tuazawh kum 10- ciangin, zungnih cia dinghong tawi ciu-ciau leuleu hi. Tuhun taktak ciangin, handphone ake’n  lamtak zong ki mukha nawnlo in, ki hoho mai hi. Tu-nua kum 10- ciangin,  hong kawici ding cihbel, theikhol nuam tei ingh ei!.”  ( Pau Za Mung – Cimhphawng- Laaituite’ Paudan, kaamciin na sung panin ).

Tua ahih manin, adang gengenloh, handphone bekbek zong, model khat hong piang hi ci’n, sinh lehang, tua ih sinh ih telma in a dangkhat hong piang tazen hi. Technology pilna in, mikim phakzawh dingbang a hikei hi.

“ Internet in, ki zopna khatin ahawih lamin  ih zattheih leh, ih khantohna in, ki gentheilo ding zahdongin manlangin, hun leh khangmai ah a matai liang ihbang ding hi. A hilo lamaa ih zatkhial leh, lamdawt tawt sangin a manlang zaw,  thakhat thu in, ataw ih ki densuk na pah ding hi.”  ( Pau Za Mung-1999 ).

Zomite leh Internet : Zomite sungah, Internet azang ih omtei hangin, tuabangaa  a zangte, ih etciangin, apil (intellectual)te in  tawmno khatbek ki hi in, a tamzawte in  pilna sang neilo vive ihhi hi.  Tua ahih manin,  tuni aa Zomite in Internet alung khamhuai ding zahdongaa ih zatphang  phangna in, a lamdangh a hikei hi. Laimal gawmthei, laiat theituung phetaa, Internet zangpahte, ih ki cithei hi. Lamkhat panin, bangmah dang tawh a tehlo bang hi lehang, a lungdam huaizaw bangdan in ki ngaihsun thei mah hi.

Zomi, ih mipil ih cihte ee leh : Tuni in, ih Zomite lakaa mipil leh mi thupi ih cihte in, Internet pen, amau aipeeng aa a zatkhian khian uh cih simloh, ih  mipihte phatuamna dingun,  azang atam hetkei hi. Tua thu tawh kisai, ka lunghimawh manin, ka ki tuahpih sunsun, mithupi ih cihte ka kuppih kawi kawi ciangin,  bangmah theilote gamtatna hangin, taangpi Internet zatna ah  aki helnuamlo bangin aki genvi vete ahi uh hi.

Zomite,  bangci khantohmah ding : Tuni’n, Zomite ih khantoh lohna in, ei mihaite hang hilo zaw in, ih mipil, mihau leh ih miliante hang hi, hangsan takin ka cingam hi. Ei, mihai, ih hihnapi mah tawh minam aa ding, laainat in nei,  vei, lung himawh in, Peng Lam’ galkap aki cite bangin, diangin ih kipeek laitakin, ih mi thupi ih cihte in khutzepin ahong enlel bangdanin a om uh hi.

Tua lakah hong ki helin, ei a theilote hong hilh, hong makaih, lam hong lak,  hongpii, ih khut tawh hong lenin hong komh  ding cilo in, ahong pelhbawl bawl, a hong ki daangkawih zaw bangin a om uh hi. Midangte aa ding bangkhat peuh  hangsantak tawh, ki piakhia in sem ning cilo in, amau mawh a tanhloh theihtheihna dingciang bangbek uh tawh,  ahong om  uh ahi hi. “ Maloh, masoh, mapiuh - The more we work,  the more we make mistakes,”  cih tawh a omliu leute uh ahih manuh ahi hi.

Tuabangaa ahong hihna un, tuni aa Zomite ih khantoh theihlohna ii,  ahang a hipi bel ahi hi.

Hih Leitungah, khantohna dingah, ki zopna( communication ) in, mun 90% bang  ala hi. Tua ki zopna ah, Internet in, mun  80% bang ala leuleu hi. Tua Internet mipilte bek in a zangsiam uh hi. A pillote in, zang leh  muibunlo bek thamlo,  ahilo lamin zangkhial lai leh, kiamsukna lam  a suaksak thei zawlai uh hi.

Tua hiaa, hihbangaa Internet tawh ki zoptheih hun, minam dang, gamdang dangte in khantohna in aneih lai takun, Zomite in kiamsukna lamaa ih neihzawkna in, ei mi haite hang hilo, ih mipil leh ih mithupite hang hizaw hi, cih tawh ka khupp bawl hi.

“Midangte sumleh paai tawh na huh noplohna in, a lamdang hikei, a himah ding hi,  cihtheih hi. Na pilna tawh na huh noplohna in, khanhsia mahmah hongsa ingh, ”   Col. Kam Pum(late). Khanhsia  = cursed  life.

Share/Save/Bookmark
Comments (0)add comment

Write comment

security image
Write the displayed characters


busy
Last Updated ( Monday, 01 February 2010 05:55 )
 

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.